Uit het vestingverleden

Het Arsenaal
Het Arsenaal heeft een lange geschiedenis. Het staat op de plaats waar vroeger het Kasteel van Grave stond. Bij het moderniseren van de vestingwerken in 1688 is dit kasteel gesloopt. Alleen de hoofdpoort bleef staan en werd gebruik als kruitopslagplaats. Later is dit gebouw omgebouwd tot kapel. Op de plaats van de hoofdburcht is toen een cavalier (ook wel: kat, een aarden wal) opgeworpen met daaronder kazematten.

De overige bebouwing dateert uit de 16e eeuw. Het is eerst in gebruik geweest als `s Lands Magazijn, ook wel Arsenaal. In 1818 verscheen er elders in de stad een Klein Arsenaal, waardoor het Arsenaal voortaan Groot Arsenaal genoemd werd. Na de ontmanteling van de vestingwerken is het Arsenaal in gebruik geweest als rijkspsychiatrische inrichting (1898-1973), gevangenis (1973-1993) en als tijdelijk verblijf van de jeugdgevangenis Hunerberg (1993 - 1996).

Kanonnen aan de Maaskade
In een rondeel aan de Maaskade staan twee bronzen kanonnen. Deze kanonnen dateren uit de tijd dat Napoleontische troepen Grave hadden bezet. De kanonnen dragen beide een naam: L’intriguant, gemaakt in 1778 en Le Partisan, gemaakt in 1787. De kanonnen zijn gemaakt door de Fransman J. Berenger. Het gewicht van de bronzen kanonnen bedraagt ca. 3.280 kg.. De kanonnen zijn zogenaamde voorladers waarbij het kaliber (de kogelmiddellijn) 12 centimeter bedraagt. De kanonnen zijn geplaatst op ijzeren affuiten.

Bij het begin van de Eerste Wereldoorlog stonden er langs de Maaskade nog 23 Franse kanonnen. Ondanks de neutraliteit van Nederland in die tijd, moest toch het wapenarsenaal op peil gehouden worden. Maar omdat er te weinig brons was, werden in verschillende vestingsteden in Nederland, waaronder Grave, alle oude kanonnen opgehaald en omgesmolten. Als pleister op de wonde kreeg Grave toen deze twee Franse kanonnen cadeau.

Het officieel afschieten van de kanonnen vond voor het laatst plaats in 1930. Tot die tijd werden de kanonnen nog afgeschoten als waarschuwing, dat binnen één dag de Beersche Overlaat (een kunstmatige overloop in de dijk ter hoogte van het dorp Beers) in werking zou treden. Hierdoor liepen de landerijen rond de stad Grave onder water. Het kanonschot was een teken voor de boeren, dat het vee binnengehaald moest worden. Tegenwoordig worden de kanonnen alleen nog tijdens speciale, feestelijke gelegenheden afgeschoten.

De Hampoort
De naam "Hampoort" is afgeleid van "ham", een algemene benaming voor een bij water gelegen stuk grond, een griend. Van de oude vestingpoorten van Grave is de Hampoort als enige overgebleven. De Hampoort van nu heeft voorgangers gekend. De oudst bekende vermelding spreekt in 1309 van een huis bij de Hampoort. Deze Hampoort stond niet op de plaats van de huidige. In 1626 is op bevel van de Staten-Generaal de Hampoort verlegd naar de buurt van de kruising Hamstraat-Gasthuisstraat. Deze nieuw gebouwde Hampoort kwam in het kader van nieuwe inzichten over vestingbouw midden in een courtine te liggen en kreeg ter beveiliging een ravelijn voor zijn neus. De poort uit 1626 werd niet gesloopt, maar heeft in elk geval tot 1751 dienst gedaan als woning. Tijdens het beleg en verovering van Grave door prins Willem III in 1674 werden stad en vestingwerken zwaar beschadigd. De bouw van de nieuwe vesting Grave na de Vrede van Nijmegen (1678) was een onderdeel van een complete vernieuwing van het Nederlandse vestingstelsel. De nieuwe vesting Grave kreeg een geheel nieuw aanzien en werd gebouwd volgens de zgn. Franse methode. De bouw ervan duurde van 1680 tot 1689. In 1686 begon men aan de bouw van de huidige Hampoort, welke gereed kwam in 1688, zoals op de fraaie buitengevel is te zien.

Brugkazematten
Op een terp in de uiterwaarden van de Maas, vlak bij de verkeersbrug en het poldergemaal Van Sasse, ligt een brugkazemat, ook wel brugkazemat Noord. De kazemat is gemaakt van gewapend beton en telt twee verdiepingen. Oorspronkelijk was de kazemat bewapend met kanon en mitrailleur.

Aan de provinciale weg N324, nabij de bocht naar de verkeersbrug, ligt ook een kazemat, kazemat Zuid. Ook deze kazemat is gemaakt van gewapend beton, telt eveneens twee verdiepingen en was oorspronkelijk uitgerust met een mitrailleur en een kanon.

Beide kazematten zijn gebouwd in de dertiger jaren van de twintigste eeuw. Zij dienden ter verdediging van de (verkeers)brug die de Brabantse en Gelderse oever met elkaar verbindt. De kazematten zijn, zowel door de hoofdvorm als de detaillering, hun functie in het verdedigingscomplex Grave, als ook de situering in het rivierlandschap en door de gaafheid van het complex, van grote cultuurhistorische waarde.

Peel- en Raamstelling - 3 kazematten
Aan de noordelijke zijde van de Graafse Raam staan, op de voormalige vestinggronden van Grave, drie betonnen kazematten, gebouwd in 1939-1940. De kazematten maken onderdeel uit van de Peel-Raamstelling tussen Grave en Budel-Dorplein, een omstreeks negentig kilometer lange kazemattenstelling, gekoppeld aan een veertig kilometer lange tankgracht. In Grave, vanwege de Maasbrug strategisch gelegen, sloot de linie via de brugkazematten aan op de Maaslinie. Van de drie kazematten bij Grave zijn er twee van het B-type en één van het S-type. Alle zijn direct aan de oever van de Raam gelegen. Het zuidelijk gelegen schootsveld kon men onder water laten lopen door het nabijgelegen gemaal Van Sasse buiten werking te stellen.
Aan de oostelijke zijde van het terrein staat, direct aan de oever van een doodlopende arm van de Raam, een voormalige gracht van de zeventiende-eeuwse vestingwerken, een kleine, gewapende betonnen mitrailleurkazemat van het S3a-type, ook wel Stekelvarken genaamd. Vanuit deze kazemat kon in zuidoostelijke richting over de geïnundeerde Raam worden geschoten. De kazemat heeft een driezijdig afgeschuinde frontzijde, waarin een drietal schietgaten is aangebracht. De kazemat had een lichte frontdekking van tachtig centimeter dikte, en een relatief breed schootsveld doordat met een lichte mitrailleur door het middelste schietgat, dan wel die opzij, frontaal en flankerend vuur kon worden afgegeven.
Westelijk van de S3a-kazemat staan twee betonnen kazematten van het B 270a-type, ook wel flankerende betonkazemat genaamd. Het meest oostelijk gelegen exemplaar ligt strategisch op een klein schiereiland op de splitsing in de Raam: het westelijke exemplaar ligt ten westen van de brug in de Elftweg. Vanuit de kazematten kon in zuid zuidoostelijke richting over de geïnundeerde Raam flankerend vuur worden afgegeven. De kazematten dateren uit 1939-1940. In de sectoren van de Peel-Raamstelling waar men de meeste vijandelijke activiteit verwachtte bouwde men zware gewapendbetonnen kazematten van het B-type.